TRANSLACJE: BOTANIKA / BOTANY - Zioła / Herbs

ANGELICA (Angelica archangelica/officinalis – Umbelliferae) “The whole plants, both leafe, roote and seeds, is of an excellent comfortable sent, savour and taste.” (John Parkinson, Theatre of Plants, 1640) An old legend claims that the benefits of the angelica plant were revealed to a monk by an angel during a terrible plague – thus the common and horticultural names, and another local one, ‘root of the Holy Ghost’. Angelica is an umbellifer and is native to northern Europe and Syria, commonly growing in many sorts of habitat. Various varieties are known: the norvegica in Scandinavia, the sativa in Holland and northern France, and the refracta and japonica in Japan; sylvestris is the wild British variety, but this is not so good to use or eat as the officinalis which is generally seen in the wild as a kitchen garden escapee. The Angelica plant can reach a height of 1.5 – 2 m (5 – 6 ½ ft), and the seeds, stems, leaves and roots are all aromatic. The stems are hollow and ridged, the leaves bright green and large, divided into toothed leaflets. Small yellow-green flower groups in large umbels bloom from early summer.All parts of the plant have been used over the centuries for many purposes. A third-century Chinese physician wrote that ‘when I tell the common people that……. angelica and peony can cure colic…. they doubt or deny it and prefer to believe in wizardry.’ John Gerard, herbalist to James I, attributed many virtues to angelica, and during the plague of 1660, angelica stems were chewed as a preventative against infection, and seeds and roots burned to purify the air. The same measures had been prescribed by Paracelsus some 150 years earlier during an epidemic in Milan. (Zachowana oryginalna pisownia - przyp. Tłum.)

DZIĘGIEL  (Angelica archangelica/officinalis - Arcydzięgiel litwor / lekarski – Baldachowate) “Całe rośliny, zarówno liście, korzenie i nasiona, mają wyborne, przyjemne woń, posmak i smak.” (John Parkinson, Theatre of Plants (Teatr Roślin), 1640) Dawna legenda utrzymuje, że korzyści płynące z rośliny dzięgla zostały objawione pewnemu mnichowi przez anioła podczas straszliwej zarazy – stąd też pospolite (zwyczajowe) i ogrodnicze nazwy, jak też i jeszcze inna lokalna nazwa, to “korzeń Ducha Świętego”. Dzięgiel jest rośliną baldachowatą, w sposób naturalny występującą w północnej Europie i Syrii, pospolicie rosnącą na licznych, zróżnicowanych środowiskowo siedliskach. Znane są różne jego odmiany: norweska w Skandynawii, siewna w Holandii i północnej Francji, refrakcyjna (odgięta) i japońska w Japonii; leśna stanowi pierwotną (dziką) odmianę brytyjską, ale ta nie nadaje się zbytnio do użytku czy spożycia tak, jak lecznicza (lekarska), która jest powszechnie spotykana w środowisku naturalnym i postrzegana jako zdziczała odmiana ogrodowa, czyli taki swoisty uciekinier z przydomowego ogrodu. Roślina dzięgla może osiągnąć wyskość 1,5 – 2 m (5 – 6 ½ stóp), zaś jej nasiona, łodygi, liście i korzenie - wszystko jest aromatyczne. Łodygi są puste w środku i bruzdowane, złożone liście jaskrawozielone i duże, podzielone na ząbkowane listki. Grupki małych, żółtozielonych kwiatów, zebrane w dużych baldachach, zakwitają z początkiem wczesnego lata. Wszystkie części rośliny były wykorzystywane na przestrzeni stuleci do rozlicznych celów. Pewien chiński lekarz z trzeciego wieku naszej ery pisał, że “gdy opowiadałem zwykłym ludziom, że ....... dzięgiel i piwonia mogą uleczyć kolkę ... oni powątpiewali lub wzbraniali się i woleli wierzyć w czary.” John Gerard, zielarz Jamesa I, przypisywał dzięglowi wiele zalet, a podczas zarazy w 1660 roku łodygi dzięgla były żute jako zapobiegające infekcji, zaś nasiona i korzenie palone w celu oczyszczania powietrza. Te same środki były zalecane przez Paracelsusa jakieś 150 lat wcześniej, podczas epidemii w Mediolanie. (...) Tłumaczył A. Trela / Translated by A. Trela (2018)

TRANSLACJE: HERBALISM / ZIELARSTWO

CARDAMOM (Elettaria cardamomum – Zingiberaceae)

There are several botanical varieties of cardamom, a tall herbaceous perennial native to India and Sri Lanka. Elettaria produces the small seed pods that are most commonly imported into Europe; two principal types are known as Mysore and Malabar. Other plants which produce seeds pods sold as cardamom are members of the Amomum family which includes A. melegueta, known as Grains of Paradise, Guinea grains, Guinea or Melegueta pepper. This was imported into Europe from the coast of West Africa – thus its name of Pepper Coast – and it was very popular in medieval and Tudor recipes.

Elettaria cardamomum grows wild and in cultivation, preferring moist soil at a height of about 600 – 1500m (2,000 – 5,000 ft) above sea level. The leaves are long and lanceolate, and the flowering and fruiting stem grows from the base of the plant; those of Mysore are erect, those of Malabar trail on the ground. The flowers, which appear around May, are usually yellowish with a purple lip; the fruits, following around early October, are ovoid capsules of up to 2 cm (3/4 inch) long, each divided into three sections which contain rows of dark brownish-red seeds. The plant has strong, creeping rhizomes which reveal its close relationship with ginger and turmeric. One of the main hazards of cultivating cardamom is said to be the loss of pods to gourmet lizards – they are partial to the seeds!

The pods must be gathered just before they are ripe: if fully ripe, the seeds would burst out of the pods during the drying process, and they would also have lost their essential oils and so their fragrance. The pods are spread out in the sun on trays to dry and bleach, or in kilns. It was once customary to bleach the pods over sulphur fumes – the export market preferring white pods rather than the fresh pale green ones so valued in Indian cookery – but this practice is gradually decreasing. (...)

KARDAMON (Elettaria cardamomum – Kardamon malabarski /  Zingiberaceae - Imbirowate)

Jest kilka botanicznych odmian kardamonu, wysokiej wieloletniej byliny, występującej w warunkach naturalnych w Indiach i na Sri Lance. Kardamon wytwarza zapachowe owocnie (torebki nasienne), które są powszechnie importowane do Europy; dwie najważniejsze odmiany znane są jako Mysore i Malabar. Inne rośliny, które wytwarzają torebki nasienne sprzedawane jako kardamon są gatunkami z rodziny Amomum, do której zaliczane są A. melegueta, znany jako aframon rajski (Rajskie Ziarno), ziarna gwinejskie, pieprz gwinejski lub pieprz Melegueta. Był on importowany do Europy z wybrzeża Afryki Zachodniej – stąd nazwa Wybrzeże Pieprzowe – i był bardzo popularny w przepisach kulinarnych średniowiecznych i z czasów Tudorów.

Kardamon rośnie w środowisku naturalnym i w uprawach, preferując wilgotną glebę, na wysokości około 600 – 1500m (2,000 – 5,000 stóp) nad poziomem morza. Liście są długie i lancetowate, zaś zakwitająca i zawiązująca owoce łodyga wyrasta od podstawy rośliny; te u odmiany z Mysore są proste, te u odmiany z Malabar rozciągają się po ziemi. Kwiaty, które pojawiają się w okolicach maja, są zazwyczaj żółtawe z fioletowymi (purpurowymi) obrzeżami; owoce, pojawiające się w okolicach wczesnego października, są jajowatymi kapsułkami o długości do 2 cm (3/4 cala), a każda jest podzielona na 3 części, które zawierają rzędy ciemnobrązowawo-czerwonych nasion.  Roślina ma mocne, płożące się kłącza, które ukazują jej bliskie pokrewieństwo z imbirem i kurkumą (szafranem indyjskim). Jednym z głównych zagrożeń przy uprawie kardamonu jest, jak się powiada, utrata torebek (strąków) za sprawą jaszczurek-smakoszy – wyraźnie mają one słabość do nasion!

Strąki muszą być zbierane tuż przed dojrzeniem: gdy są całkowicie dojrzałe, nasiona mogłyby wypadać ze strąków i pękać podczas procesu suszenia, jak również mogłyby tracić swe olejki eteryczne a więc i zapach. Strąki (torebki) są rozkładane na tacach, na których w słońcu schną i bieleją, lub w piecach do suszenia. Kiedyś było przyjęte, aby wybielać strąki w oparach siarki – rynek eksportowy preferuje raczej białe strąki niż takie świeżo wyglądające, bladozielone, tak cenione w indyjskiej sztuce kulinarnej – ale ten sposób postępowania stopniowo zanika. (...)